Giang Thế Hiển
“Em thích xe lắm anh, cho em vào xưởng học được không?”
Câu đó tôi nghe nhiều đến mức thuộc. Người nói thường mười tám, đôi mươi, có khi ngoài ba mươi đang muốn đổi nghề. Và gần như ai cũng hình dung nghề ô tô là một việc: mặc áo xanh, chui gầm xe, tay đen dầu. Hình dung đó đúng một phần. Phần còn lại, cũng là phần nhiều người bỏ qua, là cả một dãy vị trí khác nhau trong cùng một đại lý hay một garage, mỗi chỗ cần một kiểu người.
Tôi viết bài này cho người đang đứng ngoài cửa xưởng, chưa biết mình hợp chỗ nào. Không phải bài quảng cáo nghề. Có những chỗ tôi sẽ nói thẳng là không vui.
Những vị trí có thật trong một xưởng dịch vụ
Ai làm gì trong một đại lý chính hãng?
Lấy một đại lý 3S làm ví dụ (bán hàng, dịch vụ, phụ tùng). Khách bước vào showroom gặp nhân viên tư vấn bán hàng. Mua xong, đến hạn bảo dưỡng thì xe chạy vào khu dịch vụ, gặp cố vấn dịch vụ (service advisor) ở quầy tiếp nhận. Cố vấn ghi phiếu, chuyển lệnh sửa chữa vào xưởng. Trong xưởng có tổ trưởng hoặc quản đốc phân việc cho kỹ thuật viên (technician). Kỹ thuật viên cần phụ tùng thì gọi kho, nhân viên kho phụ tùng xuất hàng. Xe sửa xong qua khâu kiểm tra cuối, rửa, rồi cố vấn bàn giao. Phía sau còn có người làm bảo hành với hãng và kế toán dịch vụ.
Nếu là xưởng đồng sơn thì có thêm thợ gò, thợ sơn, thợ pha màu. Có nơi tách riêng tổ điện, tổ máy gầm, tổ điều hòa.
Garage tư nhân có khác nhiều không?
Khác nhiều. Ở garage nhỏ, một người kiêm ba bốn việc: anh chủ vừa tiếp khách vừa chẩn đoán vừa đặt phụ tùng. Thợ thì gặp đủ loại xe, đủ đời, từ xe chạy dịch vụ đến xe sang cũ. Học được nhiều ngón nghề nhanh, nhưng ít quy trình, ít tài liệu hãng, và chuyện bảo hiểm, giờ làm thì tùy chỗ.
Đại lý thì ngược lại. Quy trình chặt, có tài liệu sửa chữa, có máy chẩn đoán chuyên hãng, có lớp đào tạo nội bộ. Bù lại, bạn chủ yếu làm một hãng, và phần lớn thời gian là bảo dưỡng định kỳ, không phải những ca bệnh khó như nhiều người tưởng.
So sánh nhanh các vị trí
Bảng dưới là cách tôi hay giải thích cho người mới. Nó không phải chuẩn của ai cả, chỉ là quan sát sau nhiều năm làm trong xưởng.
| Vị trí | Làm việc với | Hợp với người | Lối vào thường gặp |
|---|---|---|---|
| Kỹ thuật viên sửa chữa | Xe, dụng cụ, máy chẩn đoán | Kiên nhẫn, thích tìm nguyên nhân, chịu được nóng và bẩn | Trường nghề rồi vào xưởng làm phụ, hoặc học việc trực tiếp |
| Thợ đồng sơn | Thân vỏ, bột trét, súng phun, buồng sơn | Khéo tay, mắt tốt với màu | Học việc theo thợ chính khá lâu |
| Cố vấn dịch vụ | Khách hàng, xưởng, phần mềm quản lý dịch vụ | Nói rõ ràng, chịu áp lực, hiểu kỹ thuật vừa đủ | Từ kỹ thuật viên chuyển lên, hoặc người có nền chăm sóc khách hàng |
| Tư vấn bán hàng | Khách mua xe, ngân hàng, đăng ký xe | Chịu chỉ tiêu, bền với khách | Tuyển khá mở, đào tạo sản phẩm tại đại lý |
| Nhân viên phụ tùng | Mã phụ tùng, kho, đặt hàng | Cẩn thận, nhớ tốt, thích sắp xếp | Nền kho vận hoặc từ xưởng chuyển sang |
Cột cuối là chỗ tôi muốn người đọc để ý. Hầu như không vị trí nào cần bằng cấp cao mới vào được. Cái cần là chịu đi đúng bậc thang của nó.
Người mới nên đứng ở bậc nào
Không có tay nghề thì vào xưởng làm gì?
Thường là thợ phụ, có chỗ gọi là kỹ thuật viên học việc. Việc đầu tiên của bạn sẽ là thay dầu, đảo lốp, kiểm tra nước làm mát, vệ sinh lọc gió điều hòa, dọn khoang làm việc. Nghe thì chán. Nhưng đây là lúc bạn học cách xưởng vận hành: đọc phiếu sửa chữa, siết đúng lực bằng cờ lê lực, kê kích đúng điểm, ghi lại cái mình thấy bất thường.
Nhiều bạn trẻ bỏ ngang ở giai đoạn này vì nghĩ mình bị coi thường. Hiểu sai rồi. Thợ chính giao việc nhỏ để xem bạn có cẩn thận không, có quên siết lại ốc xả dầu không. Ai qua được vài tháng mà không để lại lỗi vặt thì được giao việc khó hơn rất nhanh.
Có nên học trường nghề trước không?
Tôi nghiêng về có, nếu điều kiện cho phép. Không phải vì tấm bằng có phép màu gì. Trường nghề cho bạn cái nền về động cơ, hệ thống điện, gầm, phanh, những thứ mà vào xưởng thợ chính không có thời gian giảng lại từ đầu. Đại lý chính hãng cũng thường lọc hồ sơ theo trình độ trung cấp hoặc cao đẳng nghề. Không có điều kiện đi học dài thì học việc ở một garage tử tế vẫn được, chỉ chậm hơn và phụ thuộc người dạy.
Nếu bạn muốn hình dung các xưởng và đại lý đang cần người ở vị trí nào, đòi kinh nghiệm ra sao, cứ mở mục việc làm ngành ô tô ra đọc kỹ phần mô tả công việc của chừng chục tin, sẽ thấy yêu cầu thật khác xa lời đồn trên mạng.
Mấy lời đồn tôi muốn cãi lại
“Làm thợ ô tô thì không cần học chữ”?
Câu này sai từ khoảng mười lăm năm trước rồi. Xe bây giờ có hàng chục hộp điều khiển nói chuyện với nhau qua mạng CAN. Một cái đèn báo lỗi động cơ có thể bắt nguồn từ cảm biến, từ dây, từ phần mềm, hay đơn giản là nắp bình xăng đóng không kín. Muốn biết là cái nào, bạn phải đọc được mã lỗi, đọc sơ đồ mạch, đọc dữ liệu thời gian thực trên máy chẩn đoán, và nhiều tài liệu hãng chỉ có bằng tiếng Anh. Người không chịu đọc sẽ dừng ở mức thay dầu, thay má phanh.
Tay nghề trong nghề này bây giờ nằm một nửa ở bàn tay, một nửa ở cái đầu chịu đọc tài liệu.
“Xe điện về thì thợ máy hết việc”?
Cũng là nói quá. Xe điện ít chi tiết hao mòn ở phần động cơ hơn, đúng. Nhưng nó vẫn có gầm, có phanh, có lốp, có điều hòa, có hệ thống treo, có thân vỏ để đâm đụng. Cái thay đổi là kỹ thuật viên phải học thêm về điện áp cao, về an toàn khi làm với pin, về phần mềm. Người chịu học thì có thêm đất, người không chịu thì hẹp dần, như mọi nghề khác.
“Bán xe là nghề dễ kiếm”?
Tôi không phủ nhận có người bán xe thu nhập tốt. Nhưng thu nhập của tư vấn bán hàng phụ thuộc mạnh vào doanh số, vào mùa, vào việc hãng có mẫu mới hay không. Ai vào nghề chỉ vì ảnh khoe hoa hồng trên mạng sẽ hụt hẫng nhanh. Nó hợp với người bền bỉ và chịu được bị từ chối hàng ngày.
Đường đi sau vài năm
Kỹ thuật viên lên được tới đâu?
Bậc thang phổ biến trong đại lý là từ học việc lên kỹ thuật viên, rồi kỹ thuật viên có chứng nhận của hãng theo cấp độ, rồi tổ trưởng, kỹ thuật viên chẩn đoán, quản đốc xưởng. Mỗi hãng gọi tên cấp độ một kiểu và có chương trình đào tạo riêng, nên tôi không liệt kê cụ thể ở đây. Một hướng khác là chuyển sang cố vấn dịch vụ, hoặc làm hỗ trợ kỹ thuật bảo hành. Nhiều người sau mười năm tách ra mở garage riêng.
Có chuyển ngang giữa các vị trí được không?
Được, và thực tế khá phổ biến. Kỹ thuật viên chuyển lên quầy làm cố vấn là đường quen thuộc nhất, vì họ hiểu xe nên giải thích cho khách dễ hơn. Tư vấn bán hàng ít khi vào xưởng, nhưng hay chuyển sang bảo hiểm, tài chính xe. Tôi thấy người đổi chỗ thành công thường là người đã ở vị trí cũ đủ lâu để hiểu nó, chứ không phải nhảy sau vài tháng.
Mấy điều tôi sẽ nói nếu bạn hỏi trực tiếp
Đầu tiên, hãy đến tận nơi. Xin đứng xem một buổi ở xưởng quen, hoặc ra showroom quan sát một ngày cuối tuần. Mười phút nhìn kỹ thuật viên nằm dưới gầm xe giữa trưa tháng sáu giúp bạn hiểu nghề hơn mọi video.
Thứ hai, đừng chọn theo cái áo. Có bạn chọn làm cố vấn dịch vụ vì được mặc sơ mi, ngồi máy lạnh, rồi vỡ mộng khi ngày nào cũng bị khách gắt vì xe trả trễ. Hỏi kỹ bản thân mình chịu được áp lực kiểu nào: áp lực của một cái bệnh xe chưa tìm ra, hay áp lực của một người khách đang bực.
Thứ ba, tập thói quen ghi chép từ ngày đầu. Ghi lại mỗi ca sửa: triệu chứng, mã lỗi, nguyên nhân thật, cách xử lý. Vài năm sau, cuốn sổ đó là thứ quý nhất bạn có, dù làm ở vị trí nào.
Cuối cùng là chuyện an toàn. Xưởng ô tô có kích nâng, có dung dịch hóa chất, có khí thải, có điện áp cao trên xe hybrid và xe điện. Một chỗ làm tử tế sẽ có đồ bảo hộ, có hướng dẫn quy trình và không bắt người mới làm việc nguy hiểm khi chưa được huấn luyện. Nếu nơi bạn định vào không có những thứ đó, tôi khuyên đi tìm chỗ khác.
Nghề này không dành cho tất cả mọi người, nhưng nó có chỗ cho nhiều kiểu người hơn bạn nghĩ. Chọn đúng bậc đầu tiên, rồi chịu khó đứng ở đó đủ lâu, phần còn lại thường tự mở ra.
Về an toàn lao động trong xưởng, hãy hỏi kỹ nơi làm việc về chế độ huấn luyện và đồ bảo hộ trước khi nhận việc.




