Giang Thế Hiển
Bảy giờ mười lăm, cửa cuốn khoang số bốn kéo lên, mùi dầu nhớt nguội từ hôm qua vẫn còn.
Hỏi kỹ thuật viên sửa chữa ô tô làm gì thì người ngoài nghề hay trả lời gọn: sửa xe. Nhưng nếu đi theo một người trong xưởng dịch vụ suốt một ngày, bạn sẽ thấy thời gian cầm cờ lê không nhiều như mình tưởng. Phần lớn là đọc, kiểm, chờ, ghi, rồi giải thích. Tôi kể lại một ngày khá điển hình ở đại lý, không phải ngày tồi tệ nhất, cũng không phải ngày nhàn nhất.
Buổi sáng bắt đầu từ tờ phiếu
Đầu ca thường có một cuộc họp ngắn đứng ngay giữa xưởng. Quản đốc nói qua số xe hẹn trong ngày, xe nào khách chờ lấy trong buổi, xe nào đang đợi phụ tùng, nhắc lại một lỗi ai đó mắc tuần trước. Năm bảy phút thôi, nhưng ai đến trễ là bị nhớ mặt.
Sau đó mỗi người nhận lệnh sửa chữa (repair order) từ cố vấn dịch vụ hoặc tổ trưởng. Tờ phiếu ghi biển số, số khung, số km, yêu cầu của khách và những gì cố vấn ghi nhận lúc tiếp xe. Việc đầu tiên tôi dạy người mới là đọc hết tờ phiếu trước khi chạm vào xe. Nghe hiển nhiên, nhưng tôi đã thấy không ít trường hợp thay dầu xong mới phát hiện khách còn dặn kiểm tra tiếng kêu ở bánh trước, ghi ở dòng cuối.
Xe đầu tiên trong ngày của tôi hôm đó là một chiếc sedan vào bảo dưỡng cấp trung bình. Phủ áo ghế, bọc vô lăng, trải tấm lót sàn. Kiểm tra quanh xe, chụp vài tấm ảnh những vết trầy có sẵn để khỏi tranh cãi sau. Rồi mới đưa lên cầu nâng, kê đúng điểm nâng theo tài liệu hãng.
Bảo dưỡng định kỳ là phần việc chiếm nhiều thời gian nhất của một kỹ thuật viên ở đại lý. Xả dầu, thay lọc dầu, kiểm tra má phanh và đĩa phanh, đo độ mòn lốp, xem rò rỉ ở gầm, kiểm tra cao su chân máy, rotuyn, thước lái. Mỗi hạng mục có trong danh sách kiểm tra, và mỗi ô phải được đánh dấu thật, không đánh cho đủ. Cái hay của việc lặp lại này là mắt bạn quen dần với trạng thái bình thường, nên chỗ nào bất thường sẽ hiện ra rõ hơn.
Giữa ngày là lúc có bệnh khó
Khoảng chín giờ rưỡi, tổ trưởng giao thêm một xe báo đèn check engine sáng, khách kể xe hơi giật khi tăng tốc lúc máy nguội. Đây là loại việc mà nhiều bạn trẻ thích nhất, vì nó giống giải đố.
Tôi cắm máy chẩn đoán vào cổng OBD dưới taplo, đọc được mã lỗi báo bỏ máy ở một xi lanh. Người mới thường dừng ở đây và đề xuất thay bugi hoặc bô bin. Có khi đúng. Nhưng mã lỗi chỉ cho biết triệu chứng mà hệ thống ghi nhận, không cho biết nguyên nhân. Tôi xem dữ liệu đóng băng (freeze frame) lúc lỗi xuất hiện, thấy nó xảy ra khi nhiệt độ máy còn thấp. Đổi chéo bô bin sang xi lanh khác, chạy thử, lỗi không đi theo bô bin. Kiểm tra kim phun, rồi đo áp suất nén. Cuối cùng ra một kim phun phun không đều khi nguội. Mất gần hai tiếng cho một xe mà phần thay thế chỉ vài phút.
Đây là chỗ tôi muốn nói thẳng với người định vào nghề sửa chữa ô tô: cái bạn được trả tiền là thời gian tìm ra nguyên nhân, và việc tìm đúng ngay lần đầu. Thay mò ba món rồi mới trúng thì khách mất tiền, xưởng mất uy tín, còn bạn thì không học được gì.
Trưa ăn cơm hộp ngay phòng nghỉ của xưởng, hơn bốn mươi phút. Nhiều hôm không được trọn, vì có xe khách chờ lấy gấp.
Buổi chiều toàn những việc không ai kể
Chiều hôm đó có một xe đợi phụ tùng từ kho, ba tiếng sau mới về vì kho phải điều từ chi nhánh khác. Trong lúc chờ, tôi viết báo cáo cho xe bị kim phun: triệu chứng, quy trình kiểm tra, dữ liệu đo, đề xuất. Xe còn trong bảo hành thì báo cáo này đi lên hãng, ghi sơ sài là bị trả lại. Nhiều thợ giỏi tay mà ghét giấy tờ, và họ chịu thiệt ở chỗ này.
Tiếp theo là một xe vào kiểm tra điều hòa kém lạnh. Đo áp suất gas bằng đồng hồ, kiểm tra quạt dàn nóng, xem lọc gió cabin. Lọc bẩn đến mức gần như bít. Thay xong, xe lạnh lại bình thường. Không phải mọi việc đều là bệnh khó, và đó cũng là điều tốt.
Cuối chiều là khâu kiểm tra cuối. Xe được tổ trưởng hoặc người phụ trách chất lượng kiểm lại một lượt, chạy thử nếu cần. Tôi phải giải thích ngắn cho cố vấn dịch vụ những gì đã làm, những gì phát hiện thêm mà khách chưa đồng ý sửa, ví dụ má phanh sau còn khoảng vài nghìn km nữa là nên thay. Cố vấn sẽ là người nói lại với khách, nhưng nếu tôi giải thích lủng củng thì họ cũng nói lủng củng.
Năm giờ rưỡi dọn khoang. Lau dụng cụ, trả về đúng ô trên xe đẩy, quét dầu rơi. Có xưởng kiểm tra cả việc này, và tôi cho là đúng. Một chiếc cờ lê mười hai nằm quên trong khoang máy có thể thành chuyện rất lớn.
Những thứ một ngày như vậy đòi hỏi
Nhìn lại cả ngày, tôi thấy phần tay chân thì ai luyện cũng được. Cái khó hơn là sự kỷ luật lặp lại mỗi ngày: đọc hết phiếu, siết đúng lực, ghi đúng điều thấy, không đoán bừa. Thêm vào đó là khả năng chịu nóng (khoang làm việc giữa trưa mùa hè rất ngột), chịu tư thế khó, và chịu được việc có ngày tìm mãi không ra bệnh.
Còn một điều ít người nói: kỹ thuật viên giỏi phải biết dừng lại hỏi. Gặp hệ thống chưa từng làm, nhất là trên xe hybrid có điện áp cao, thì hỏi tổ trưởng, đọc tài liệu, làm đúng quy trình cách ly điện. Tự tin quá ở chỗ đó không phải là giỏi.
Người ta hay hỏi tôi một ngày làm mấy tiếng, có tăng ca nhiều không, và làm ở đại lý hay garage thì sướng hơn. Giờ làm ở đại lý thường theo ca hành chính, nhưng những ngày đông xe hoặc gần lễ Tết thì về muộn là chuyện thường, có chế độ tăng ca hay không tùy nơi. Còn đại lý hay garage thì tôi không nói được chỗ nào sướng hơn: đại lý có quy trình, tài liệu, đào tạo, nhưng việc lặp nhiều; garage thì gặp đủ loại xe, học nhanh, nhưng quy trình và chế độ phụ thuộc rất lớn vào chủ. Câu thứ ba là có cần giỏi tiếng Anh không. Không cần nói giỏi, nhưng đọc được tài liệu kỹ thuật và giao diện máy chẩn đoán thì gần như bắt buộc nếu muốn đi xa.
Một ngày trong xưởng thì chỉ có thế. Không hào nhoáng. Nhưng chiều tối nhìn chiếc xe sáng nay còn giật, giờ chạy êm ra khỏi cổng, cảm giác đó tôi vẫn chưa thấy chán sau ngần ấy năm.
Làm việc với cầu nâng và xe có điện áp cao cần được huấn luyện an toàn trước, người mới đừng tự làm khi chưa được hướng dẫn.




